Bir Hafıza Oyunu: Unutmak (Eskişehir BB Şehir Tiyatrosu)

 

Eskişehir doğduğum şehir. Annemin memleketi. Doğal olarak şehre sempatimin temel kaynağı bunlar. Ama Eskişehir’e koşarak gitmemin sebeplerinden biri  Eskişehir BB Şehir Tiyatrosu. (Orada Şehir Tiyatroları diyorlar. Dilimizde ‘tiyatro’ hem mekâna hem de yapılan sanata deniyor. Eskişehir’de ‘tiyatrolar’ derken birden fazla mekânı kastediyorlar sanırım. Oysa kurum tek. Neyse.) Repertuvarı takip ediyorum. Sanatçı arkadaş ve kardeşlerim var. Son zamanlarda bir podcast izledim. Eskişehir BB Şehir Tiyatrosu 25 yılını tamamlamış. Daha önce Eskişehir’e defalarca  gittim. Hem Eskişehir’de hem İstanbul’a geldiklerinde oyunlarını seyrettim. Kurumun 25 yılı değilse bile en az 15 yılını biliyorum. Geçen zamanı değerlendirebiliyorum. Podcast’de kurumla ilgili sıkıntılardan bahsedildi ama ben seyirci olarak tiyatro sanatı açısından bir sıkıntı fark etmedim.Bu zaman içinde yeni mekânlar yaratıldı. İyi repertuvar, iyi rejisör, iyi oyuncular ve titiz bir teknik alt yapı kurumu öne çıkardı. Geleneksel tiyatroya verilen önem, kukla çalışmaları, düzenlenen atölyeler tiyatroya verilen önemin göstergeleri. Kurum yıllardır istikrarlı yapısını koruyor. Yaklaşık bir milyon nüfuslu üniversiteler şehri Eskişehir’de TİYATRO VAR.. Her seferinde tanığı olduğum salonların doluluğu ve konuştuğum kişiler seyircinin de kurumdan memnun olduğunu gösteriyor. Eskişehir tiyatro izleme kültürü olan bir şehir.  Haftanın 6 günü oyun oynayan bir yapı. Sezonda 350 gösteri. 100’ü aşkın sanatçı/teknik kadro, 100 bin civarı seyirci, bugüne kadar 5000+ temsil rakamlarla kurumun özeti. Bu gidişimde dikkatimi çocuk oyunları çekti. Şu anda yedi yetişkin oyunu yanında 3 de çocuk oyunu var. Turgut Özakman Sahnesi, Ergin Orbey Sahnesi, Haldun Dormen Sahnesi ve Genco Erkal Sahnesi vefa duygularının yansıması. Ekibe yol açıklığı diliyorum.

 Bu yazı Eskişehir'de seyrettiğim iki oyundan(diğeri Kendime Kıyamam) biri olan Unutmak üzerine. Unutmak daha önce başka topluluklar tarafından oynanmış bir oyun. Ben daha önce seyretmemiştim. Seyretmeden önce metni okuduğumda bana ilginç geldi.

İngiliz Tristan Bernays titiz bir yazar. Metnin ilk başında yazdığı notta uyarılar ve öneriler yapmış. Hatta metnin içinde geçişleri koyu renkle belirtmiş. Bir de önerisi var: ‘Geçişler çok keskin olmamalı ve seyirciye çok fazla hissettirilmemeli’ demiş.

Geçişler ne? (Nasıl anlatacağım? Oyunun keyfini de kaçırmak istemem. Zira oyundaki kurguyu idrak etmek seyirci açısından büyük keyif. Gerçi oyunu özetleyen yazılarda temadan bahsediliyor. Olsun ben bahsetmeyeceğim.) Oyun bir hafıza oyunudur. Hafıza acımasızır. Kendi hafızanızın atlamalarını düşünün aynen öyle. Hafıza daldan dala atlar. Zamanda ileri geri gider. Olmadık bir kelime cümle sizi nerelere götürür şaşırırsınız. Andan koparır dağıtır. Oyunda zaman ve  mekân atlamaları  var. Oyun düz bir çizgide akmıyor. Hızlı geçişler odaklanma ister. Oyuna kendini vermeyen seyirci kaybolabilir. Rejisöre ve oyunculara da seyircinin kaybolmasına sebep olmamak gibi bir görev düşüyor.

Oyunda bir erkek(Tom) bir kadın(Viv) iki oyuncu var. Oyun boyunca Tom aynı kişi ama Viv Tom’un değişik yaşlarda hayatına giren karşı cins. Kadın ile erkek tanışırlar ve… Hikaye bir ömür sürer. Beraberliklerinin  iyi kötü günlerini yaşarlar. Biz de geçişlerle onların hayatını izleriz. Geçişler çağrışım yapan kelimelerle cümlelerle oluyor. Oyundan bahseden yazılarda hafıza ile ilgili tema belirtilmiş ama ben yazmak istemiyorum. Seyirci kendi algılasın, yorumlasın. İşte bu noktada benim bahsetmekten dikkatle sakındığım şeyin rejisör tarafından ön oyun ile verilmesinin önceden konuyu okuyan bilen seyirciyi koşullandırdığını düşünüyorum. Seyrederken ve seyrettikten sonra oyundaki her sahnenin o algıyla yorumlanacağı kanısındayım ki ben buna karşıyım.(Dolayısıyla ön oyuna da karşıyım.) Oyunda kafama takılan ikinci husus da oyunun İngilizce bir şarkı ile sona ermesi. Şarkı güzel ama genel olarak  seyircinin İngilizce bilmediği açık. İngilizce şarkı oyun genelinde anlaşılır olmayı hedeflediği belli olan rejiye uymamış.. Yabancı sözlü müziğe karşı değilim ancak şarkı sözü anlatıma yardımcı olarak seçilmişse bence Türkçe olmalı.

Bir başka notum da dekorla ilgili. Oyun bir yükselti üzerinde oynanıyor. Uzaktan ve yüksekten çekilmiş fotoğraflar algıya yardım ediyor(yukardaki fotoğraf)  ama göz hizasında algı kayboluyor. Mizansen açısından işlevini anlayamadım. Arkadaki çerçevelerle mi bütünleniyor? Gerçi bu, oyunu seyretmenizde sıkıntı yaratmıyor(zira oyuncular genellikle sahne önünde) ama sahnede sarkan çerçevelerin boş ve dolu olması metaforları ile ki bence çok yerinde bir yorum,  uyum içinde olduğunu düşünmüyorum. Geçişlerin karartma ile yapılması yazarın notuna karşı ama bence bizim seyirci için gerekli. Bu arada ışık ve sesin doğru zamanlaması güç bir işin başarılması anlamına geliyor. Teknik tempo kusursuz işliyor, geçişler berrak. Süreklilik esas alınmış. Kostümün oyuna katkısı olabilir miydi diye düşündüm. 

Oyunun tartışmasız en güzel ve başarılı yönü oyunculuk. Ben hayran kaldım. Duygu yaşanmıyor, gösteriliyor. Kırılma hissedilmiyor, temsil ediliyor.  Oyuncuların kimyası  ve tonları tutmuş. (Eda Eğilmez Emre Basalak’ın öğrencisi imiş.) Oyunda duygu değişimleri seri bir oyunculuk ister. Emre Basalak Türkiye’de tanınan ünlü bir oyuncu.  Oyun içinde kısa anlarda  farklı yaşlara farklı ruh hallerine hem de ileri geri atlayarak  geçmeyi verebilmek ancak çok iyi oyunculara mahsus bir özellik ki Basalak çok başarılı. Rol arkadaşı Eda Eğilmez genç bir oyuncu. Rol için çok yerinde bir seçim.  Yaşları farklı değişik kişileri canlandırmasındaki başarı, yeteneğini gösteriyor. Bence geleceği çok parlak

 Unutmak doğru oynanan bir oyun. Ayrıca  tiyatro sanatı açısından Eskişehir  seyircisine sunulabilecek iyi bir seçim. Oyunculuklar ödüllük. Seyreden memnun. Benden söylemesi.

Melih Anık   Not:  Ne oyunları İstanbul'a  getirip ödül adayı yaptılar.  Bu oyun HAK EDİYOR. Hadi..  Yazan Tristan Bernays Çeviren Taner Tunçay Yöneten Emre Basalak Yönetmen Yardımcıları Eda Eğilmez, Sinan Aktezcan Dekor Kostüm Tasarım Nur Sinem, Mete Güler Işık Tasarım Ali Rıza Tekin Reji Asistanı Birsu Metin Oyuncular Emre Basalak, Eda Eğilmez Sahne Amiri Berna Kafkas Afiş Broşür Tasarım İlkay Azizleroğlu Öncü, Necla Güzel Ses Kumanda Enes Turhan Işık Kumanda Anıl Elma Dekor Realizasyon Yener Özsolak, Ercan Akbayır, Gazi Güngör Giydirici Terzi Gülnur Gece Kuaförler Serkan Kalkan, Hatice Tanış Sahne Makinistleri Ali Doğru, Erkan Demir