21 Eylül 2010 Salı

Tiyatrocunun Açmazı ve Maymunlaşma

Bir belgeselde izlemiştim. Ormana terk edilmiş çocuklar , bulunduklarında gözleri , kulakları yenmiş bir durumda , maymun gibi bedensel hareketler yapıyor,maymun gibi sesler çıkarıyordu. Ormana terk edilen çocukları bulan maymunlar ilk anın merakıyla  çocukları keşfederken (?)  talihsiz kazalar meydana geliyor daha sonra içgüdüsel bir şekilde  çocuklara sahip çıkıyor, onları büyütüyorlardı . Öğretmeni maymun olan insan, bir daha asla iflah olmuyor azıcık bir şey öğrense bile hayatının geri kalanını maymun olarak geçiriyordu.  

TV’lerdeki dizilere  baktıkça bu belgeseli hatırlıyorum. Bir fikir sahibi olmak için dizinin tümünü seyretmek de gerekmiyor , birkaç sahne yetiyor.Hatta yan yana 5 ekranda 5 diziyi ayni anda seyredebilirsiniz. (Aslında bir gecedeki dizileri yan yana koyun hepsini izlemek mümkün diyeceğim ayıp olacak!) Ben denk düşerse  ve de dayanabilirsem  bazı dizilerin ilk bölümünü reklam arasına kadar seyrediyorum . (İlk bölümde ilk reklam arasına kadar  RTÜK kuralı geçerli değil! ) Daha sonraları zaplarken dizi karşıma çıkarsa bir, iki dakika bakıyorum. Görüntüsü ve de bir iki diyalogundan bakmaya değmeyecek olduğu kanıtlanmış olanlar kapsama alanım  dışında.Tiyatrodan  çok ünlü ya da "çınar" bir oyuncu diziye girmişse  , mutlaka bakıyorum . Nasıl “düşmüş” diye. Kurtarıcı diye girdiği dizi birkaç bölüm sonra yayından kalkınca birden suçlu durumuna düşenleri de gördüm. Anladım ki, oyuncu, girdiği dizinin nerden geldiğini ,nereye gittiğini benim kadar bile bilmiyor.

Dizilerin hikâyeleri  ordan buradan toplama. Haftalık olarak yönlendiriliyor. En “saf” bir bakışla değerlendirirsem , “rating”e göre rol büyüyor , küçülüyor, yön değiştiriyor ; hatta karakter kendi içinde bile tutarlı ve  geçmişine bağlı olmak zorunda değil . Kesin olan bir şey var ki bizdenmiş gibi görünen karakterler ülke meseleleri ile ilgilenirmiş gibi yapıyor ama ilgilenmiyor. Ülke başka yerde, diziler başka yerde.

Bana öyle geliyor ki yapımcılar roman, film, hikaye,tiyatro oyunlarından beğenilen sahneleri dizi için yeniden yazıyor,bir araya getiriyorlar. Yani oyuncu Shakespeare’ce deliriyor, Fellini’ce coşuyor, Kerime Nadir’ce seviyor, Herodot’ça anlatıyor, Agatha Christie gibi katlediyor… Yılmaz  Erdoğan gibi şiir ,Sezen Aksu gibi şarkı , Kafka gibi aforizma döktürüyor. (Ama gerçeklerinin karikatürü gibi.)Ortaya her topluma,zamana, sınıfa,yere uyan bir senaryo çıkıyor. Bir dizi senaryosunu hiçbir şeyini değiştirmeden köyde de, şehirde de çekebilirsiniz.  Bir oyun hayal edin : sahne ikiye bölünmüş. Bir yanda köy odası diğer yanda şehir salonu . Oyuncu bir tarafta rolünü bitirip , elbisesini değiştiriyor  ve yan sahneye geçiyor ayni replikleri söyleyerek orada başka bir karakteri (?) oynuyor.  Saçma ama çok “güldürür”.Saçma ama bizim dizi senaryoları ile mümkün. Dizilerdekilere “karton” karakterler bile diyemiyorum. Zira kartonun bile bir kalınlığı var.

Bazıları derinlik katmak için yaptıkları dizileri kara tahtası ve tebeşiri eksik “okul” haline getirmiş. Dizi ile  seyirciyi eğitecekler, akıllarınca. Aslında bana öyle geliyor ki yapımcı yaptığının farkında ama bu yolla vicdanını rahatlatıyor, toplumda bir tür “saygınlık” modeli oluşturuyor.

Dizilerde “zarflanan” reklâmı ve yönlendirmeyi  , örneklemeye yazılar yetmez. Belki oyuncunun kendisi bile neye alet olduğunun farkında değil. Hele de paranın sıcaklığı ile ısınmakla yetiniyor ve diziyi seyretmiyorsa. Hele de haftanın 7 günü gece gündüz bu saçmalığın içinde yuvarlanırken okumaya , görmeye,dinlemeye vakit ayıramıyorsa  işi daha da zor. Ama diziden iyi para kazanılıyormuş. Bölüm başına aldıkları söylenen para bir yıllık üst kademe memur maaşı. Babanız ölünce oyun iptal etmeye de yarar.

Ama oyuncudan beklenen görevler var.  Dizi arkadaşına bir süre “âşık olacak” ,  sevgilisinden ayrılacak, kaçacak , yakalanacak, hastalanacak,  iyileşecek, meslektaşına saldıracak , küfredecek,  özür dileyecek , fırt-zırt tvlerde görünecek, fotoğraf çektirecek, sarhoş gezecek  kısaca  “ortalarda olacak” ve “rating”e hizmet edecek .  Hiç gerek yokken  manşet oluşturacak, sonra oltasına düşenleri ağından toplarken bir daha manşet olacak. Bu arada nereye gittiği bilinmez "şak-şak"lı  tokatlarla (?) mecra değiştirecek  .

Yapılan bu “şeyler” aslında sanatın içini boşaltıyor. Seyirciyi de yanlış yönlendiriyor.Seyirci her gördüğünü "çoook iyi oyuncu" , sanatı da dizideki gibi bir şey sanıyor , "sit-komdan-efsane" yaratıyor. Dizide amaç , seyirciyi ekrana “kilitlemek”, bu arada da reklâmı “yutturmak”. Bu  yemek yedirmek zorunda olduğunuz çocuğunuza yaptığınız şaklabanlıklara benziyor.

Birileri bu toplumu cahilleştiriyor diyeceğim ama elimde yeterli delil olmadığı için diyemiyorum. Ayrıca yapımcılara, yönetmenlere, senaristlere,oyunculara bakıyorum hepsi toplumda bir yer işgal eden “akıllı başlı” adamlar ! Mutlaka bir bildikleri vardır !

TV dizilerinin “ağır top”ları, tiyatromuzun ünlü sanatçıları . Genel Sanat Yönetmeni , yönetmen, oyuncu , çınar-çaylak , okullu-okulsuz , patron-emekçi , nihilist-fanatik , sempatik-estetik, komik-trajik,epik-dramatik , ağzı temiz-pis , Brecht’çi-Stanislavsky’ci  fark etmeden koşa koşa “beyaz cam”da boy gösteriyor.. Beyanlarına bakılacak olursa hepsinin gönlünde tiyatro yapmak var . Bu uğurda fedakârlık yapılarak dizilerde oynanıyor,   kazanılan tiyatroya yatırılıyor. Diziden üstlere sinmiş sığlık ,  kader olmuş bir alışkanlıkla diziye benzeyen oyunlarla tiyatroda temizlenmeye çalışılıyor. Aslında diziden gelen para oyuncuyu "konuşturuyor".

Bu durum , birbirini besleyen fasit daireler halinde bir sarmal. Tutan bir dizide oynayan oyuncunun tiyatroda oynadığı oyun daha çok seyirci topluyor. (Tiyatroda “koltuğu” var!) Tiyatrocular oyun kadrolarını yaparken adı dizilerle duyulmuş oyuncuları sahnelerine çıkarıyorlar.  Dizisi bitenin “kapalı gişe” oynayan oyunu da bitiyor nedense. Bitmesin diye gereken “yakıtı”, diziler sağlıyor.

Hatta bazı tiyatroların sahnesine çıkardığı oyuncuya aç kalmayacak kadar ödeme yaptığını ama dizide oynama sözü verdiği dedikodularını duyuyoruz. Yani sistem çift yönlü işliyor.Tiyatrolar da dizilere oyuncu hazırlıyor, beğendiriyor! Bunun tiyatroya  yansıması ise tam bir felaket!

Siz de tanık olmuşsunuzdur , gittiğiniz oyunlarda kulağınıza çalan fısıltılarda , seyirci, seyrettiği diziden tanıdığı “oyuncunun canlısını” görmek için geldiğini söylüyor.Sahnedeki sanatçı da dizide canlandırdığı karakteri oyunun bir yerine “çakıveriyor”. Herhalde bu da seyirci , “yabancılık çekmesin” diyedir. Olan oyuna oluyor.

Dizilerin  ve de anlı şanlı oyunculara yaptırılan şaklabanlıkların düzeyine bakınca tiyatrocular adına üzüntü duyuyorum , bu kadar dumanlı bir hava içinde nasıl yaşıyorlar diye. Ama asıl üzüntüm tiyatronun içine düştüğü  açmazdan kaynaklanıyor. TV dizilerinde “uyutulan” seyircinin tiyatrosuna gelmesini bekliyor tiyatrocu. Gelmediğinde de yakınıyor. “Bu halk komiklikten hoşlanır, gülmedi mi oyuna gelmez” klişelerinden geçilmiyor. Aslında “uyutma” operasyonun “inandırıcı” araçlarından biri olan tiyatrocunun sorumluluğu da var olanlarda. "Efsane" yapılmış oyuncunun saygınlığını kullanıyor diziler ve de programlar.

Olayın bir boyutu da şu : “Tutan” bir dizide 36, 46, 56 vb bölüm oynayan  oyuncunun “damarları” tıkanmaya başlıyor. “Para”landıkça , ”paralanıyor” ,dumanlar içinde kayboluyor !   Hem oyunculuk yeteneklerini kaybediyor hem de zihinsel bakış açısını. Gözünü , kulağını ve belki de beynini kaybetme aşamasına geliyor. İçinde bulunduğu düzen ,  onu zehirlemeye ve uyutmaya başlıyor. “Maymunlaşma” başlıyor yani.  Ağzından çıkan anlaşılmıyor. Sahneye çıktığında ise içine düştüğü bu durumun acısını hem kendisi çekiyor hem de seyirciye çektiriyor.

Bir taraftan da oyuncunun kendini gösterme tutkusu var. Oyuncu  sanatını göstermek, salt oynamak için önüne çıkanı kabul etmek zorunda kalıyor, dizinin içeriğine aldırmadan her rolü oynuyor. (“Parasını ödüyorlarsa oynamayan salaktır” diyor herhalde!) Ama klişe oyunculuk ve derinliği olmayan karakterler oyuncuyu “bitiriyor”.

Elbette tiyatrocunun tek başına yapacağı şeyler sınırlı ayrıca da toplumu “adam etmeyi” tek başına tiyatrodan beklemek , tiyatroculara ihale etmek de insafsızlık olur. Zira onlar da yaşamak , yaşatmak zorunda. Onlar da çocuk yetiştiriyor. 5 yıldızlı oteller, havuzlu villalar, markalı çantalar onların da hakkı. Tahta valizle otelde rehin mi kalsın!   Tüm oyuncuları ayni torbaya koyarsak haksızlık etmiş oluruz. Aralarında “kötünün iyi”sini seçmeye çalışanlar da var.Ama hepsi ayni kapıda eninde sonunda buluşuyor.

Ormana terkedilenlere “kader kurbanı” diyelim de maymunlaşmayı karakteri haline getirmiş, dumanlı havaya bağımlı hale gelmiş “çınar”lara ne diyelim ?

Melih Anık

11 yorum:

  1. Melih Anık kimdir merak ediyorum. onu kurdu bunu yaptı falan filan. şu anda ne yapar. emekli memur şennur teyzenin örgü örmesi yerine evinde oturmuş kendi deyimiyle ""yazar""lık mı yapar. Gayrimenkul danışmanlığı yapıyormuş herhal. onun haricinde de oraya buraya mesnetsiz sataşım prim mi yapar. nedir yani merak ediyoruz cümle alem.

    YanıtlayınSil
  2. Kendi olamayan birine cevap vermiyorum.

    YanıtlayınSil
  3. yazılarınızda olduğu gibi anlamlıymış gibi gözüken anlamsız cümleler kurarak yine anlamsız bir polemik oluşturmayın. varsayalım ki adım ezel bayraktar veya recep ivedik ya da abiye kuzu ne fark eder. yazılarınızı okuyorum oraya sataşıyorsunuz buraya sataşıyorsunuz, acayip entelektüelsiniz gibi ama yok değil.

    bunlara bir örnek bu yazı. ya şimdi aslında insanın içinden size vakit ayırıp genel bir derleme yapası geliyor ama bir çok yazı gibi anlamsız bir hareket olacak. dolayısıyla sadece bu yazıya bakalım.
    "Ben denk düşerse ve de dayanabilirsem bazı dizilerin ilk bölümünü reklam arasına kadar seyrediyorum ." yesinler. Yani ne demek oluyor bu. Acayip entelektüelim bünyem bu tırı vırı şeyleri kabul etmiyor. bunu mu demek istiyorsunuz? hemen her üniversiteli kız da bunu söylüyor.

    YanıtlayınSil
  4. "En “saf” bir bakışla değerlendirirsem , “rating”e göre rol büyüyor , küçülüyor, yön değiştiriyor ; hatta karakter kendi içinde bile tutarlı ve geçmişine bağlı olmak zorunda değil ." eee evet yani. bu tiyatro değil ki her hafta standart bi şey olsun. insanlar buradan para kazanmaya çalışıyor. bu parayı nasıl arttırırım diye düşünüyor. siz emlak danışmanıymışsınız madem benim ilgi alanıma girmiyor ama siz hep aynı yeri mi şeyi mi satmaya çalışıyorsunuz yoksa insanların ilgisine göre danışanların beğenisine göre yönlendirmeleriniz değişiyor mu? tiyatro yapmıyorsunuz herhalde dimi tarihe geçmesi için bir çabanız yoktur. dizi de bu işte. bunu anlamak bu kadar zor olmasa gerek.

    YanıtlayınSil
  5. son bir örnek daha vereyim daha da uzatmayayım "Hele de haftanın 7 günü gece gündüz bu saçmalığın içinde yuvarlanırken okumaya , görmeye,dinlemeye vakit ayıramıyorsa işi daha da zor. Ama diziden iyi para kazanılıyormuş. Bölüm başına aldıkları söylenen para bir yıllık üst kademe memur maaşı. Babanız ölünce oyun iptal etmeye de yarar." burası için sizin ne yaptığınızı merak ettim. ne kadar geliriniz olduğu, bu gelir içerisinde ne kadar çalışmadan yaşamınızı sürdürebileceğiniz ve sürdürürken insanlara laf atacak yazılar yazabileceğiniz önemli tabi. ben oyuncu değilim onu söyliyeyim. adam konservatuar bitirmiş. hayalinde tabi ki oskarlar kazanan gişe rekorları kıran filmlerde başrol oynamak vardır. ya da kapalı gişe oynayan oyunlarda dünyanın en iyi oyuncusu diye gösterilmek. ama olmuyor olmadı olmayacak. ne yapsın "happening" adı altında dilencilik mi yapsın. öğlenleri bir cafede garsonluk akşamları acayip entelektüel oyunlarda krallık mı yapsın. ne yapsın yani. bu saçmalık içerisinde yer almasın da evinde oturup saçma sapan yazılar yazıp ona buna mı sataşsın.

    YanıtlayınSil
  6. bütün bunlar için sordum. kimsiniz ne iş yaparsınız bu entelektüel birikim içerisindeki başarılarınız nelerdir. polemik oluşturmadan önce kaç kişi yaşadığınızdan haberdardı. bu yazılar içerisine bu entelektüel birikimi sığdırabilmeyi nasıl başarıyorsunuz. ama siz bana cevap vermeyin değmez.

    YanıtlayınSil
  7. Değerli Okurlar,
    Bu blog benim evim. Yorum yapanlar da "misafir" sayılır. İstersem yorumları silerim. Şimdilik örnek diye bırakıyorum. Bu "tür"e cevap olarak yazdığım nice yazım var. Ama kimse "okumuyor" ne yapayım!

    YanıtlayınSil
  8. Kişiliğini ortaya koyamadığı için entellektüel birikimini bilmediğiniz biri tarafından entelektüel birikiminizin sorgulanması ne traji-komik bir durum.

    YanıtlayınSil